Premier: pamięć o ofiarach Wołynia musi opierać się na prawdzie i godnym pochówku
Rocznica krwawej niedzieli i przypomnienie o skali zbrodni
11 lipca to data, która w polskiej pamięci historycznej pozostaje jednym z najbardziej bolesnych symboli zbrodni wołyńskiej. Tego dnia przypada rocznica tzw. krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich oraz przedstawicielach innych narodowości zamieszkujących wschodnie ziemie II Rzeczpospolitej. W wystąpieniu podkreślono, że obowiązkiem państwa wobec ofiar jest nie tylko pamięć, ale także nazwanie sprawców i jednoznaczne potępienie tej zbrodni. Zwrócono uwagę, że prawda o tych wydarzeniach nie jest jedynie kwestią historii, ale także warunkiem budowania relacji opartych na szacunku i odpowiedzialności.
W przekazie zaakcentowano również, że zamordowani nie mogą pozostawać bezimienni i pozbawieni godnego pochówku. To ważny wątek zwłaszcza dla rodzin, które przez dziesięciolecia nie miały możliwości odnalezienia i upamiętnienia bliskich. W praktyce oznacza to, że pamięć o ofiarach nie kończy się na rocznicowych obchodach, lecz obejmuje także działania poszukiwawcze, identyfikacyjne i upamiętniające. W tym kontekście mowa była o odpowiedzialności wobec bliskich ofiar, a także wobec całego narodu i państwa polskiego.
Premier zapowiada wznowienie poszukiwań i ekshumacji na Ukrainie
W wystąpieniu wyraźnie wskazano, że decyzję o podjęciu skutecznych starań w tej sprawie podjął Premier polskiego rządu. Chodzi o wznowienie po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej oraz innych polskich ofiar wojen XX wieku na Ukrainie, których ciała wcześniej nie zostały godnie pochowane w grobach. Zaznaczono, że rodziny czekały na takie działania ponad 80 lat, co pokazuje skalę historycznego zaniedbania i wagę podjętych kroków. W praktyce oznacza to przywracanie pamięci nie tylko o samej tragedii, ale także o konkretnych osobach, które przez dekady pozostawały bez imienia, miejsca spoczynku i formalnego upamiętnienia.
Zapowiedziano również stworzenie w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem oraz nazwiskami każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. To rozwiązanie ma połączyć wymiar symboliczny z konkretnym upamiętnieniem, a jednocześnie stać się miejscem, w którym będzie można wracać do nazwisk i historii poszczególnych osób. W przekazie rządowym podkreślono, że Rzeczpospolita nie zapomni o żadnej z ofiar. Tego typu działania mają znaczenie nie tylko dla rodzin, ale też dla szerszej świadomości społecznej, bo utrwalają wiedzę o losach polskich obywateli zamordowanych na wschodnich terenach dawnej Polski.
„Naszym obowiązkiem wobec ofiar, ale też sposobem przezwyciężenia bolesnej przeszłości na rzecz lepszej przyszłości jest prawda”
Premier polskiego rządu
Prawda, pamięć i godny pochówek jako fundament relacji między narodami
W komunikacie mocno wybrzmiało przekonanie, że pamięć nie może służyć podsycaniu nienawiści. Zwrócono uwagę, że odpowiedzią na nacjonalizm nie powinien być kolejny nacjonalizm, bo taka spirala prowadzi do dalszych podziałów zamiast do pojednania. Według przedstawionej logiki tylko prawda i pamięć mogą stworzyć podstawę do budowania przyszłości wolnej od pogardy i wrogości. W tym ujęciu historia nie jest narzędziem politycznego sporu, lecz przestrzenią odpowiedzialności wobec ofiar i ich rodzin.
Ważnym elementem przekazu było także odwołanie do doświadczenia powojennej Europy. Przypomniano, że Europa pokoju i wzajemnego szacunku była możliwa dzięki prawdzie i nazywaniu rzeczy po imieniu. Zaznaczono, że każdy, kto chce dołączyć do tak rozumianej wspólnoty, musi być gotowy na przyjęcie tej prawdy. W praktyce oznacza to oczekiwanie, że pamięć o ofiarach nie zostanie podporządkowana bieżącym interesom, lecz pozostanie częścią odpowiedzialnej polityki historycznej i międzynarodowej.
- 11 lipca - rocznica krwawej niedzieli i apogeum zbrodni wołyńskiej
- II Rzeczpospolita - teren, którego obywateli dotknęły mordy dokonane przez ukraińskich nacjonalistów
- ponad 80 lat - czas oczekiwania rodzin na wznowienie poszukiwań i ekshumacji
- XX wieku - okres, którego dotyczą także inne ofiary upamiętniane w planowanych działaniach
- Warszawie - miejsce, w którym ma stanąć Mur Pamięci z wiecznym ogniem
Wspólna odpowiedzialność Polski, Ukrainy i Europy za przyszłość
W końcowej części wystąpienia podkreślono, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo przyszłych pokoleń spoczywa wspólnie na Polsce, Ukrainie i Europie. Wskazano, że chodzi nie tylko o pamięć historyczną, ale również o budowanie relacji opartych na solidarności wobec wspólnych zagrożeń. Taka solidarność ma, zgodnie z przedstawioną argumentacją, opierać się na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei. To ważne zwłaszcza w sytuacji, gdy spory o przeszłość mogą wpływać na bieżące relacje polityczne i społeczne.
Cały przekaz został osadzony w szerszym kontekście odpowiedzialności za przyszłość dzieci i wnuków. Zaznaczono, że tylko uczciwe nazwanie zbrodni i przywrócenie pamięci o ofiarach pozwala budować trwałe podstawy współpracy między narodami. W tym sensie wznowienie poszukiwań, ekshumacji i identyfikacji ofiar ma znaczenie nie tylko historyczne, ale też państwowe i społeczne. To działanie pokazuje, że pamięć o ofiarach Wołynia pozostaje elementem szerszej debaty o prawdzie, pojednaniu i bezpieczeństwie w Europie.